Học đa phương thức, hay còn gọi là “multimodal learning,” là một phương pháp học tập tận dụng sự kết hợp của nhiều giác quan để gia tăng khả năng tiếp thu và hiểu sâu hơn về kiến thức. Theo nghiên cứu, khi học sinh sử dụng nhiều giác quan để học — ví dụ, vẽ hoặc thể hiện một khái niệm qua hành động — khả năng ghi nhớ và hiểu sâu về tài liệu sẽ cao hơn rất nhiều.
Tại sao học đa phương thức lại hiệu quả?
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, khi học sinh học qua nhiều giác quan, não bộ của họ sẽ tạo ra những ký ức mạnh mẽ và tích hợp hơn. Brian Mathias, nhà thần kinh học tại Đại học Aberdeen, giải thích rằng việc thông qua nhiều tuyến đường học tập — chẳng hạn như vẽ một phần của một bông hoa, bên cạnh việc ghi nhãn sơ đồ — sẽ tạo ra một mạng lưới kết nối phong phú, từ đó giúp học sinh lưu giữ thông tin tốt hơn.
Học qua hành động: Các nghiên cứu và kết quả thực tế
Các nghiên cứu cũng cho thấy việc học kết hợp giữa từ ngữ và hành động có tác dụng mạnh mẽ trong việc ghi nhớ. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2020 cho thấy những học sinh 8 tuổi học tiếng Đức đã có khả năng nhớ tốt hơn 73% nếu họ sử dụng tay và cơ thể để mô phỏng các từ vựng, như khi học từ “flugzeug” (máy bay) bằng cách giả vờ là máy bay. Một phân tích tổng hợp năm 2022 cho thấy việc kết hợp hành động với từ ngữ là một công cụ ghi nhớ đáng tin cậy, với tác dụng vượt trội.
Các chiến lược học đa phương thức hiệu quả
Học đa phương thức là một phương pháp học tập kết hợp nhiều giác quan, giúp học sinh tiếp cận và tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc hơn. Dưới đây là 5 chiến lược học đa phương thức hiệu quả có thể áp dụng trong lớp học để giúp học sinh cải thiện khả năng ghi nhớ, hiểu sâu và phát triển kỹ năng tư duy:
1. Cách tiếp cận học tập thông qua thể thao
Việc kết hợp thể thao với học toán, đặc biệt là khi học phân số, đã được chứng minh là rất hiệu quả trong việc giúp học sinh nắm bắt các khái niệm trừu tượng. Một nghiên cứu cho thấy rằng, khi các học sinh chơi bóng rổ và tương tác với các tỷ lệ phân số trên sân, như 1/4, 2/4, và 3/4, họ sẽ hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các phần và tổng thể. Ví dụ, khi học sinh thực hiện các cú ném bóng và đồng thời nhận diện các tỷ lệ phân số, sự kết hợp giữa hành động thể chất và học tập đã giúp các em cải thiện khả năng làm việc với phân số và số thập phân. Các học sinh tham gia vào hoạt động thể thao này đã cải thiện kỹ năng toán học của mình từ 8% đến 30%, đặc biệt là trong việc thêm các phân số và quy đổi chúng thành số thập phân.
Ứng dụng trong lớp học:
- Hoạt động thể thao ngoài trời: Sử dụng sân bóng rổ hoặc khu vực ngoài trời để dạy các bài học toán học về phân số, tỷ lệ phần trăm, và các phép toán cơ bản.
- Tổ chức các thử thách mini: Giúp học sinh thực hiện các bài tập tính toán nhanh trong khi tham gia vào các hoạt động thể chất, từ đó kích thích não bộ và gia tăng sự chú ý.
2. Tận dụng sức mạnh của hình vẽ và bản đồ khái niệm
Vẽ và tạo ra các bản đồ khái niệm không chỉ giúp học sinh ghi nhớ các thông tin mà còn tạo cơ hội để họ hiểu sâu hơn về các khái niệm trừu tượng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng vẽ hình, sơ đồ và bản đồ khái niệm giúp học sinh kết nối các ý tưởng với nhau, tạo ra một mạng lưới mối liên hệ giúp củng cố trí nhớ. Hình thức này kết hợp thông tin trực quan (hình vẽ) và cảm giác (cảm nhận từ tay) để tạo ra một trải nghiệm học tập sâu sắc hơn. Học sinh có thể bắt đầu với những hình vẽ đơn giản, như vẽ các bộ phận của một bông hoa, sau đó phát triển lên các sơ đồ phức tạp hơn như chu trình nước, bản đồ trí tuệ, hay sơ đồ quá trình.
Ứng dụng trong lớp học:
- Vẽ sơ đồ và bản đồ khái niệm: Khuyến khích học sinh vẽ và xây dựng các sơ đồ giúp kết nối các ý tưởng và khái niệm trong bài học.
- Khuyến khích sự sáng tạo: Học sinh có thể kết hợp các bản đồ khái niệm với các ghi chú và mối liên hệ giữa các khái niệm, giúp hiểu sâu hơn và dễ nhớ hơn.
3. Vận dụng kỹ thuật đọc to để cải thiện kỹ năng đọc và viết
Đọc to là một chiến lược học rất hiệu quả để giúp học sinh phát triển khả năng ghi nhớ và cải thiện khả năng viết. Khi học sinh đọc to, não bộ sẽ xử lý không chỉ thông tin thị giác mà còn cả thông tin âm thanh, tạo ra một kết nối mạnh mẽ hơn. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi sinh viên đọc các từ vựng to, 77% số từ được nhớ lâu, trong khi chỉ có 65% số từ được nhớ khi đọc thầm. Ngoài ra, việc đọc to còn giúp học sinh nhận diện lỗi chính tả và phát hiện các sai sót trong quá trình viết.
Ứng dụng trong lớp học:
- Đọc theo nhóm: Tổ chức các buổi đọc sách theo nhóm hoặc đọc đồng thanh để giúp học sinh luyện tập kỹ năng đọc và nghe.
- Đọc to và sửa lỗi: Khuyến khích học sinh đọc các bài luận hoặc tài liệu một cách to rõ để phát hiện và sửa lỗi chính tả hoặc ngữ pháp.
4. Học thông qua vận động cơ thể
Một nghiên cứu ở Đan Mạch cho thấy rằng khi học sinh sử dụng cơ thể để học các cặp chữ cái và âm thanh, họ có khả năng ghi nhớ và nhận diện các âm thanh khó học tốt hơn nhiều so với những học sinh chỉ học trên bàn hoặc sử dụng tay để làm mô phỏng. Việc học toàn thân không chỉ giúp học sinh cải thiện khả năng nhớ các ký tự và âm thanh mà còn tăng khả năng nhận diện sự khác biệt trong âm thanh, ví dụ như sự khác biệt giữa âm thanh của chữ “c” trong “cat” và “sauce”.
Ứng dụng trong lớp học:
- Học chữ cái và âm thanh qua chuyển động: Dạy học sinh kết hợp việc học chữ cái và âm thanh với chuyển động cơ thể, như di chuyển như con rắn khi học âm “sss” hoặc giơ tay lên trời khi học chữ “Y.”
- Chạy và học: Tạo ra các bài tập vận động giúp học sinh học bài dễ dàng hơn, như chạy quanh lớp để tìm ra từ phù hợp với một định nghĩa hoặc khái niệm.
5. Tăng cường kỹ năng viết thông qua viết tay
Nghiên cứu cho thấy rằng viết tay, thay vì gõ trên bàn phím, sẽ kích hoạt các vùng não liên quan đến việc học sâu hơn. Việc viết tay giúp học sinh phát triển các kỹ năng vận động tinh tế và tạo ra sự kết nối mạnh mẽ giữa thông tin và não bộ. Điều này là lý do tại sao viết tay được đánh giá cao hơn việc gõ trên bàn phím trong quá trình học.
Ứng dụng trong lớp học:
- Khuyến khích viết tay thay vì gõ: Trong quá trình học tập, giáo viên có thể yêu cầu học sinh viết tay các bài luận, ghi chú hoặc thậm chí vẽ sơ đồ thay vì chỉ sử dụng máy tính.
- Viết tay để nâng cao khả năng ghi nhớ: Thực hành viết tay giúp học sinh ghi nhớ thông tin lâu hơn và phát triển các kỹ năng tư duy phản biện.
Ứng dụng học đa phương thức trong lớp học
Học đa phương thức không chỉ là một phương pháp học thú vị mà còn giúp học sinh học hiệu quả hơn. Việc kết hợp nhiều giác quan vào việc học sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách bền vững mà còn phát triển toàn diện hơn về mặt nhận thức và thể chất. Các giáo viên có thể áp dụng các chiến lược học đa phương thức này để giúp học sinh ghi nhớ tốt hơn, hiểu sâu hơn và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.
Học đa phương thức không chỉ là một phương pháp học hiện đại mà còn là một cách để học sinh phát triển toàn diện hơn. Việc kết hợp các giác quan vào quá trình học tập sẽ giúp học sinh không chỉ nhớ lâu mà còn hiểu sâu về kiến thức. Với sự hỗ trợ của các phương pháp này, các học sinh sẽ có thể dễ dàng tiếp cận và ghi nhớ thông tin, từ đó phát triển kỹ năng học tập vững vàng và hiệu quả hơn trong tương lai.
Biên tập: Nguyễn Nam (nguồn Edutopia)
Tham khảo thêm
- Dạy học phát triển năng lực – Kết quả hay quá trình là quan trọng
- Top 10 Phương pháp dạy học trực tuyến đạt hiệu quả cao
